Galiba yanlış anladık 2.cilt

324 SAYFA KARTON KAPAK 2.CİLT
Galiba Yanlış Anladık, yalnızca dinî kavramlar, ibadet hayatı, toplumsal ahlâk ve vicdan üzerine yazılmış metinlerin bir araya geldiği bir eser değildir; o, insanın inandığını söylediği şey ile yaşadığı hayat arasındaki mesafenin neden bu kadar büyüdüğünü, neden kelimelerimizin çoğaldığı yerde kalplerimizin küçüldüğünü, neden ibadetlerimizin sürdüğü hâlde merhametimizin eksildiğini, neden kutsalı dilimizde taşıyıp hayatımızda çoğu zaman doğrulayamadığımızı sarsıcı bir berraklıkla yüzümüze vuran ağır bir iç muhasebe kitabıdır. Bu eser, okurunu rahatsız etmeyi göze alan bir dille konuşur; çünkü bazı metinler insanı avutmak için değil, onu kendi iç yarasına götürmek, orada sessizce bekleyen hakikati yeniden duyurmak için yazılır ve Galiba Yanlış Anladık tam da bu türden bir kitaptır.

Kitabın merkezinde duran asıl soru şudur: Biz gerçekten neyi kaybettik? Çünkü bugün dindarlık görüntü olarak çoğalmış, kavramlar yaygınlaşmış, din dili kamusal alanda görünür hale gelmiş, ibadetler gündelik hayatın ritmik parçaları olarak yerli yerinde duruyor gibi görünmüş olabilir; fakat bütün bunlara rağmen yoksulun sofrası hâlâ eksik, yetimin başı hâlâ sahipsiz, borçlunun yükü hâlâ ağır, komşuluk hâlâ zayıf, kalpler hâlâ kırık ve insan, yine insan eliyle yalnız bırakılmaktadır. İşte eser tam bu noktada söze girer ve bizi, suretin rahatlatıcı parıltısından çekip sîretin ağır mesuliyetine taşır. Çünkü bu kitap, dinin görüntüsünü değil ruhunu, ibadetin şeklini değil hayata verdiği canı, söylenenin çokluğunu değil yaşananın sahiciliğini merkeze alır.

Bu yönüyle Galiba Yanlış Anladık, yalnızca yanlış anlayışları teşhir eden bir eleştiri metni değildir; aynı zamanda inandığını söyleyen insanın hangi eşikte kendi özüyle bağını kopardığını, hangi noktada kutsalı konuşmayı kutsalı taşımaya tercih ettiğini ve hangi gerekçelerle kalbin yerine kabuğu, davranışın yerine söylemi, emek yerine temenniyi, merhamet yerine sembolü koyduğunu da gösteren güçlü bir vicdan aynasıdır. Eser, okura “yanlış olan dışarıdaki dünya” demenin konforunu tanımaz; çünkü burada asıl sorgulanan şey, dışarının karanlığından önce içerideki kararmadır. Kalp kirlenmişse, niyet bulanmışsa, ibadet hayata sirayet etmiyorsa, insan gördüğü acıya karşı kısa sürede yeniden soğuyabiliyorsa, aynı şehirde hatta aynı binada yaşadığı insana selam vermekten bile uzak düşebiliyorsa, o halde problem yalnızca çağın karmaşası değil, insanın kendi içinde biriktirdiği büyük uzaklıktır.

Kitabın en güçlü yanlarından biri, tam da bu uzaklığı dinî hayatın içinden okuyabilmesidir. Burada cami, cuma, ibadet, hayır, zikir, teslimiyet, ihsan, takva, adalet ve merhamet gibi kavramlar kuru bir öğreti alanı içinde değil; doğrudan hayatın içinde, sokakta, yoksulun evinde, komşunun kapısında, yetimin bakışında, muhacirin mahcubiyetinde ve insanın gündelik tercihleri içinde sorgulanmaktadır. Bu nedenle Galiba Yanlış Anladık, ibadeti dar bir ritüel alanına hapseden anlayışın karşısına, hayata kıldırılan bir namazı, insana dokunan bir dini, paylaşmayla derinleşen bir hayrı ve davranışla doğrulanan bir imanı koymaktadır. Tam da bu yüzden eser, yalnızca din üzerine düşünenleri değil; inandığını söylediği halde hayatına bu inancın rengini ne kadar taşıyabildiğini sormaya cesaret eden herkesi muhatap almaktadır.

Eserde belirgin biçimde hissedilen bir başka damar da, insanın kalbini yeniden pusula haline getirmesi gerektiğidir. Çünkü burada kalp, yalnızca duygusal bir merkez değil; hak ile bâtılı ayırt etme yetisinin, iç muhasebenin, niyet temizliğinin ve gerçek dönüşümün başladığı yer olarak görülmektedir. Kalp kirlenmişse, ibadet bedeni meşgul etse bile hayatı arındıramamakta; dil hakikati konuşsa bile davranış onu taşımamakta; insan bilgiyi büyüttüğünü sanırken aslında yalnızca kendi iç boşluğunu çoğaltmaktadır. Bu yüzden kitap, okura yalnızca “oku” demez; oku, anla, yaşa ve taşı der. Çünkü anlamı yalnızca bilmek yetmez; onu hayata indirmek, başkasının yüküne omuz vermek, insanı merkeze alan bir adalet ve merhamet dili kurmak gerekir.

Galiba Yanlış Anladık, modern çağın hız, görüntü, tüketim ve gösteri kültürüne karşı da ciddi bir itiraz metnidir. Çünkü çağ, insana sürekli görünmeyi, yetişmeyi, çoğalmayı, tepki vermeyi, etiketlemeyi, hizalanmayı ve tüketmeyi öğretirken; durup düşünmeyi, gerçekten duymayı, başkasının yarasını kendi vicdanında hissetmeyi ve içten içe çürüyen kalbi iyileştirmeyi öğretmemektedir. Kitap, bu yüzden çağın hızını yalnızca teknik bir mesele olarak görmez; o hızı, kalbin ritmini bozan, insanı tefekkürden uzaklaştıran ve onu kendi iç sahiciliğinden koparan büyük bir savrulma olarak okur. Dolayısıyla eser, okurunu bu çağın gürültüsünden çekip kendi vicdanının sessiz alanına götürmek, orada ona yeniden şu soruyu sordurmak ister: Ben gerçekten neyi yaşıyorum, neyi sadece tekrar ediyorum?

Eserin dili zaman zaman sert, zaman zaman sarsıcı, zaman zaman hüzünlü, fakat her hâlükârda vicdanı diri tutmaya çalışan bir çizgidedir. Çünkü yazar burada yalnızca hüküm veren biri gibi değil, kendi çağının yarasıyla yaralanmış, kendi ümmetinin, kendi toplumunun, kendi insanının eksilişiyle içi acıyan ve o acıyı satıra dönüştürmeden huzur bulamayan biri gibi konuşmaktadır. Bu yönüyle Galiba Yanlış Anladık, yalnızca eleştiren değil, içten içe yas tutan; yalnızca uyaran değil, aynı zamanda diriltmek isteyen; yalnızca teşhir eden değil, yeniden inşa etmeye çalışan bir metin hüviyeti kazanır. Okur, sayfalar ilerledikçe yalnızca yanlışlarını görmekle kalmaz; aynı zamanda daha doğru, daha temiz, daha merhametli ve daha sahici bir hayatın mümkün olduğuna dair ağır ama dürüst bir çağrı ile de karşılaşır.

Sonuç olarak Galiba Yanlış Anladık, dinin hayatı dönüştürme kudretini yeniden hatırlatmak, ibadeti davranışla buluşturmak, kalbi yeniden merkeze almak, merhameti söylemden çıkarıp hayata taşımak ve insanı kendi vicdanının karşısında savunmasız bırakmak için yazılmış güçlü bir eserdir. Bu kitap, okurunu kolay cevaplarla teskin etmez; onun yerine daha derin ve daha zor bir yüzleşmeye çağırır. Ve belki de tam bu yüzden, kitap kapandığında geriye yalnızca çarpıcı cümleler değil; kalbin içinde uzun süre yankılanacak şu acı ama gerekli hakikat kalır: Biz belki de dini inkâr ederek değil, onu hayattan eksilterek yanlış anladık.

Önsözden

Her şeyin hızlandığı, çabuk tüketildiği, akletmenin ve gerçekten düşünmenin gereksiz bir yavaşlık gibi görüldüğü bir çağın içinden geçiyoruz. Bu çağ, yalnızca zamanımızı değil, kalbimizin ritmini, vicdanımızın sesini, birbirimizi duyma ve gerçekten anlama imkânımızı da aşındırıyor. Hepimiz görünmez duvarların ardından konuşuyor, dinliyormuş gibi yapıyor, anlıyormuş gibi davranıyor ve çoğu zaman hakikatin kalbe inmeyen kırıntılarıyla yetiniyoruz. Sonunda elimizde kalan şey ise bilgi değil, yorgunluk; yakınlık değil, yalnızlık; derinlik değil, içi boşalmış bir tekrar oluyor.

İşte Galiba Yanlış Anladık, bu yüzden yazıldı. İnsanı ucuz kavgalardan, anlamsız çekişmelerden, yüzeysel kutsamalardan ve alışkanlık haline gelmiş dindarlık biçimlerinden çekip kalbin derinliklerine çağırmak; orada ona yeniden şunu hatırlatmak için: Asıl olan söylemek değil yaşayabilmek, bilmek değil yapabilmek, kutsalı yüceltmek değil onunla hayatı güzelleştirebilmektir. Eğer bir inanç, bir ibadet, bir hayır, bir cuma, bir dua, bir zikir insana ve hayata değmiyorsa, yoksulu doyurmuyor, düşkünü ayağa kaldırmıyor, yetimin başını okşamıyor, komşunun yükünü hafifletmiyor ve kalbi arındırmıyorsa, orada eksik kalan şey yalnızca amel değil, aynı zamanda ruhun kendisidir.

Bazı kitaplar insana ne düşüneceğini söyler; Galiba Yanlış Anladık ise, kalbinizi, ibadetinizi ve hayatınızı aynı hakikatte buluşturmadıkça hiçbir sözün sizi gerçekten diriltemeyeceğini hatırlatmak için yazıldı.