Her Kuyudan Yusuf Çıkmaz – II. Cilt, Hz. Yusuf’un (as) Kıssası’nı yalnızca kuyuya atılan masum bir çocuğun dramı üzerinden değil, kuyudan sonra başlayan daha ağır, daha uzun ve daha derin insanlık imtihanları üzerinden okuyan; iffet, iftira, zindan, bekleyiş, unutulma, rüya yorumlama, makam, güç, adalet, kıtlık, bağışlama, dönüş, gömleğin şifaya dönüşmesi ve insanın kendi iç kuyusuyla yüzleşmesi ekseninde ilerleyen güçlü bir düşünce, ahlâk ve vicdan kitabıdır.
Bu ikinci cilt, okuru Hz. Yusuf’un (as) hayatındaki dış kırılmalardan sonra başlayan iç olgunlaşma yolculuğuna davet eder; çünkü kıssa yalnızca bir çocuğun kardeşleri tarafından kuyuya bırakılmasıyla değil, o çocuğun iftiraya uğradığında haysiyetini nasıl koruduğu, zindanda unutulduğunda kalbini nasıl çürütmediği, kendi acısına kapanmadan başkasının rüyasına nasıl ışık tuttuğu, Mısır’a yükseldiğinde gücü intikama değil adalete nasıl emanet ettiği ve yıllar sonra kendisine kötülük edenlerle karşılaştığında hakikati inkâr etmeden merhameti nasıl diri tuttuğuyla tamamlanır.
Çünkü insanı Yusuf’a yaklaştıran şey, yalnızca kuyuya düşerken masum kalması değil; zindanda unutulduğunda kalbini karartmaması, Mısır’a çıktığında gücü geçmişin intikamına çevirmemesi, kardeşleri kapısına döndüğünde hakikati gizlemeden fakat zehri de içinde büyütmeden durabilmesi ve yıllarca yara taşıyan gömleğin sonunda şifa kokusuna dönüşebileceğine inanacak kadar Allah’ın rahmetinden kopmamasıdır.
Muhammed Rıdvan Sadıkoğlu, bu ciltte Hz. Yusuf’un (as) Kıssası’nı, yalnızca bir peygamberin sabır ve sadakat yolculuğu olarak değil, modern insanın iftira karşısındaki kırılganlığını, bekleyiş karşısındaki aceleciliğini, unutulma karşısındaki değersizlik duygusunu, güç karşısındaki nefsini, adalet karşısındaki sorumluluğunu, bağışlama karşısındaki iç direncini ve şifa karşısındaki teslimiyetini sorgulayan derin bir iç muhasebe alanı olarak ele alır.
Bu eser, okura yalnızca “Hz. Yusuf (as) nasıl yükseldi?” sorusunu değil, çok daha ağır ve insanın kalbine daha yakıcı biçimde dokunan şu soruları yöneltir: İnsan iftiraya uğradığında dilini temiz tutabilir mi, zindanda unutulduğunda merhametini kaybetmeden bekleyebilir mi, eline güç geçtiğinde geçmişin yaralarını intikam dosyasına çevirmeden adaletle davranabilir mi, kendisine kötülük edenler kapısına geldiğinde hakikati saklamadan fakat kalbindeki zehri de büyütmeden durabilir mi?
Bu cildin önemli eşiklerinden biri iffettir; fakat burada iffet, yalnızca bedensel bir korunma, toplumsal bir itibar meselesi veya dışarıdan ölçülen bir ahlâk görüntüsü olarak ele alınmaz. İffet, insanın kimsenin görmediği yerde de Allah tarafından görüldüğünü bilerek yaşaması, arzunun kendisini hak gibi sunduğu anlarda haysiyetini nefsin eline bırakmaması ve kendisine açılan her kapıyı nasip sanmayacak kadar derin bir iç uyanıklığa sahip olmasıdır.
Hz. Yusuf’un (as) Züleyha kapısı karşısındaki duruşu, çağları aşan büyük bir insanlık dersidir. Çünkü insanı yoldan çıkaran kapılar her zaman aynı biçimde açılmaz; bazen bedenin çağrısıyla, bazen makamın parıltısıyla, bazen şöhretin sarhoşluğuyla, bazen paranın güvenlik hissiyle, bazen görünür olma tutkusuyla, bazen de insanın kendi yalnızlığını yanlış yerlerde susturma arzusuyla açılır. Bu yüzden Züleyha kapısı, yalnızca geçmişte yaşanmış bir olayın mekânı değil, insanın her çağda kendi nefsinin karşısına dikilen en parlak imtihanlardan biridir.
Züleyha kapısı, insanın dışında duran bir tehlike olduğu kadar, insanın içinde kendisini hak gibi sunmaya çalışan arzunun da adıdır.
Bu kitap, iffeti dar ve kuru bir ahlâk başlığı olmaktan çıkararak insanın bütün varlık onurunu ilgilendiren derin bir haysiyet meselesi olarak ele alır. İnsan, arzularıyla, yalnızlığıyla, beğenilme isteğiyle, zaaflarıyla ve kendisini haklı göstermek için kurduğu iç cümlelerle yüzleşmeden iffetin gerçek anlamına yaklaşamaz. Çünkü iffet, yalnızca bir şeyden uzak durmak değil, insanın kendi içindeki hileleri fark ederek Allah’ın huzurunda temiz kalmayı seçmesidir.
Bu ciltte iftira, yalnızca bir insanın işlemediği bir suçla anılması olarak değil, hakikatin kalabalıkların dili, sahte anlatılar, eksik deliller, düzenlenmiş görüntüler ve yüksek sesli suçlamalar karşısında nasıl yalnız bırakılabildiğini gösteren büyük bir ahlâk kırılması olarak işlenir. Hz. Yusuf’un (as) iftiraya uğraması, masum insanın en ağır sınavlarından birini gözler önüne serer; çünkü iftira yalnızca insanın adını değil, iç dünyasında taşıdığı temizlik duygusunu da yaralamak ister.
İftiraya uğrayan insan bazen kendisini savunacak kelime bulamaz, bazen hakikatin kendiliğinden anlaşılmasını bekler, bazen herkesin gözü önünde yalnızlaşır, bazen kalabalıkların hakikate değil ilk duydukları hikâyeye inandığını görür ve bazen de adının, kendi emeğinden, ahlâkından, niyetinden ve geçmişinden koparılarak başka bir anlatının içine yerleştirildiğine şahit olur.
İftiranın en ağır tarafı, insanın işlemediği bir suçla anılması değil, hakikatin bir süreliğine kalabalığın dilinde rehin kalmasıdır.
Fakat bu kitap, iftiraya uğrayan insanın yalnızca dış dünyayla değil, kendi iç dünyasıyla da sınandığını gösterir. Çünkü insan, haksızlığa uğradığında adını temizlemek isterken dilini kirletmemek, hakkını savunurken haysiyetini düşürmemek, adalet ararken intikamın karanlığına teslim olmamak ve masumiyetini ispatlamaya çalışırken başkasının haysiyetini zedeleyecek bir dile savrulmamak zorundadır.
Masumiyet, yalnızca suçsuz olmakla değil, suçsuzluğunu savunurken bile haysiyetini kirletmemekle tamamlanır.
İkinci cildin en derin duraklarından biri zindandır; çünkü kuyu ani bir düşüşken, zindan uzun bir bekleyiştir. Kuyu insanı bir anda sarsar; fakat zindan, insanı her gün yeniden aynı duvara, aynı sessizliğe, aynı unutulmuşluğa, aynı gecikmiş adalete ve aynı belirsiz bekleyişe uyandırır. Bu yüzden zindan, sabrı romantik bir kelime olmaktan çıkarıp ağır bir iç disipline dönüştürür.
Bu kitapta sabır, pasif bir bekleme, kader karşısında uyuşmuş bir kabulleniş veya acıyı inkâr eden bir suskunluk değildir. Sabır, insanın içindeki aceleyi, öfkeyi, isyanı, intikam arzusunu, kendisini herkese anlatma ihtiyacını, unutulmuşluğun doğurduğu değersizlik hissini ve geciken hakikatin içte büyüttüğü yorgunluğu Allah’ın huzurunda terbiye etmeye çalışmasıdır.
Hz. Yusuf’un (as) zindanda bile başkasının rüyasını yorumlaması, insanın kendi acısına kapanmadan başkasının karanlığına ışık tutabilme olgunluğunu gösterir. Bu, kolay bir ahlâk değildir; çünkü insan kendi yarası varken başkasının yarasına bakmak istemez, kendi bekleyişi sürerken başkasının sorusuna cevap vermeyi ağır bulur ve kendi haksızlığı çözülmemişken başkasının derdine eğilmeyi kendi acısına ihanet gibi okuyabilir.
Kendi yarası varken başkasının rüyasına ışık tutabilen insan, acısını putlaştırmamış, onu merhametin ve hikmetin hizmetine vermiş insandır.
Bu ciltte rüya yorumlamak, yalnızca geleceğe dair bir işaret çözmek veya gizli anlamları bilmek şeklinde ele alınmaz; aksine görünenin altındaki hakikati okuyabilme, olayların yüzeyinde kalmadan insanın kalbini, niyetini, korkusunu, hırsını, kırılganlığını ve Allah’ın kendisine hangi ahlâkı öğrettiğini fark edebilme hikmeti olarak değerlendirilir.
Modern insan, bilgiye hiç olmadığı kadar hızlı ulaşıyor; fakat ulaştığı bilgiden hikmet çıkarma konusunda çoğu zaman yoksullaşıyor. Ekranlar, raporlar, haberler, veriler, görüntüler, yorumlar ve algoritmalar insanın önüne sayısız işaret koyuyor; fakat insan kendi kalbini okumayı, kendi öfkesinin altındaki korkuyu anlamayı, kendi hırsının arkasındaki eksiklik duygusunu görmeyi ve kendi bekleyişinin içinde hangi imtihanla terbiye edildiğini düşünmeyi ihmal ediyor.
Çok bilgiye sahip olmak insanı derinleştirmez; insanı derinleştiren şey, bilginin altındaki hikmeti ve kendi kalbinin içindeki hakikati okuyabilme ahlâkıdır.
Mısır, bu kitapta bir başarı hikâyesi olarak değil, gücün, makamın ve adaletin imtihanı olarak yer alır. Çünkü Hz. Yusuf’un (as) kuyudan saraya uzanan yolculuğu, dışarıdan bakıldığında bir yükseliş gibi görünebilir; fakat hakikatte bu yükseliş, insanın güç karşısında kirlenmeden kalıp kalamayacağını gösteren çok daha ağır bir sınavdır.
Asıl mesele yükselmek değil, yükselirken insan kalabilmektir. Çünkü kuyu insanı çaresiz bırakır, fakat makam insana imkân verir; kuyu insanı yalnızlaştırır, fakat güç insanı görünür kılar; kuyu insanın sabrını, Mısır ise insanın nefsini sınar. İnsan, haksızlığa uğradığı dönemde mazlum olabilir; fakat eline güç geçtiğinde aynı mazlumiyetin dilini kullanarak başkasına haksızlık yapabilir.
Hz. Yusuf’un (as) Mısır’daki duruşu, makamın insanı büyütmediğini, yalnızca insanın içinde sakladığı hakikati büyüttüğünü gösterir. Merhameti olanın merhameti, kini olanın kini, adaleti olanın adaleti, kibri olanın kibri ve emanete sadakati olanın sadakati güçle birlikte görünür hâle gelir.
Makam insanı değiştirmez; makam, insanın içinde sakladığı hakikati büyüterek herkesin görebileceği bir aynaya dönüştürür.
Bu ciltte kıtlık, yalnızca ekonomik bir kriz, gıda meselesi veya kaynak yönetimi başlığı olarak değil, insanlığın ahlâkî ve manevi açlığını gösteren büyük bir sembol olarak ele alınır. Çünkü bir toplumun gerçek kıtlığı, yalnızca depoların boşalmasıyla değil, kalplerin başkasının açlığına alışmasıyla başlar.
Hz. Yusuf’un (as) kıtlık yönetimi, kaynakların hikmetle korunması kadar korkunun, paniğin, bencilliğin ve toplumsal dağılmanın da yönetilmesi gerektiğini gösterir. Yönetmek, yalnızca insanların karnını doyurmak değil; insanların korkularını, güvensizliklerini, yarın endişelerini ve çaresizlik duygularını da adaletle, merhametle ve güven veren bir ahlâkla karşılamak demektir.
Bir toplumun gerçek yüzü, bolluk zamanında ne kadar tükettiğinde değil, kıtlık zamanında zayıfı, yoksulu, unutulanı ve korkuya düşeni nasıl koruduğunda görünür.
Bu kitap, bugünün tüketim çılgınlığına, israf kültürüne, ekonomik eşitsizliklerine, savaşların ve göçlerin doğurduğu açlığa, dijital çağın görünür fakat duyarsız kalabalıklarına ve insanlığın giderek büyüyen vicdan kıtlığına Hz. Yusuf’un (as) kıtlık yılları üzerinden bakar.
İkinci cildin manevi zirvesi dönüş bölümlerinde belirginleşir; çünkü kardeşlerin yıllar sonra Hz. Yusuf’un (as) kapısına gelişi, yalnızca geçmişteki bir suçun failleriyle mazlumun karşılaşması değildir. Bu sahne, zamanın insanı kendi yaptıklarıyla yüzleştiren derin adaletini gösterir.
İnsan, yaptığını unutabilir, bastırabilir, gerekçelendirebilir, başkalarıyla paylaşarak hafifletebilir veya kendince haklı bir hikâyeye dönüştürebilir; fakat hayat bazen insanı tam da unuttuğunu sandığı şeyin kapısına getirir. İnsan, kırdığı yerin merhametine muhtaç kaldığında, geçmişin gerçek ağırlığını ilk defa hisseder.
Zaman, insanın sakladığı dosyaları bazen sessizce kapatmaz; onları, insanın kendi yüzüne bakmak zorunda kalacağı bir kapının önüne yeniden getirir.
Bu ciltte dönüş, yalnızca kardeşlerin geri gelişi değil, insanın kendi yaptığıyla, kendi karanlığıyla, kendi mahcubiyetiyle ve kendi kırdığı kapılarla karşılaşması anlamına gelir. Çünkü insanın asıl yüzleşmesi, çoğu zaman suçladığı insanlarla değil, kendi içinde savunduğu fakat Allah’ın huzurunda savunamayacağı gerekçelerle başlar.
Bu kitapta bağışlama, haksızlığı yok saymak, suçu silmek, hukuku askıya almak veya insanı yeniden aynı yaraya açık bırakmak anlamına gelmez. Bağışlama, zulmü meşrulaştırmak değil, zulmün insanın içinde ikinci bir zulüm olarak yaşamaya devam etmesine izin vermemektir.
“Bugün size kınama yoktur” diyebilmek, yaşananları hiç olmamış saymak değildir; bilakis geçmişin ağırlığını bilen, acıyı tanıyan, haksızlığı inkâr etmeyen, fakat o geçmişin kendi kalbini sonsuza kadar zehirlemesine izin vermeyen yüksek bir ahlâkın ifadesidir. Affetmek, bazen mesafeyi koruyarak, bazen hakkı hukuka teslim ederek, bazen güveni yeniden hemen iade etmeyerek, bazen sınırları muhafaza ederek ve bazen yalnızca kalpteki zehri bırakıp ilişkiyi yeniden kurmadan da mümkün olabilir.
Bu nedenle kitap, affı ucuz bir duygusallık olarak değil, insanın kendi kalbini intikamın karanlığından kurtarma sorumluluğu olarak ele alır. Çünkü insan, kendisine yapılan kötülüğü sürekli içinde taşıdığında, kötülüğü yapan kişi uzaklaşmış olsa bile, o kötülük insanın kalbinde yaşamaya devam eder.
Affetmek unutmak değildir; affetmek, zehri insanın içinde kutsallaştırmamaktır.
Hz. Yusuf’un (as) Kıssası’nda gömlek, başta yalanın, sonra iffetin ve nihayet şifanın sembolüne dönüşür. Birinci ciltte kanlı gömlek yalanın delili gibi sunulurken, ikinci ciltte arkadan yırtılan gömlek iffetin sessiz şahidi olur ve finalde gömlek, Hz. Yakub’un (as) gözlerine şifa taşıyan bir rahmet kokusuna dönüşür.
Bu sembolik dönüşüm, insan hayatının en büyük umutlarından birini gösterir: Allah dilerse insanın hayatında yalanla kirletilmiş görünen bir hatıra, bir gün hakikatin şahidine; hasretle taşınan bir acı, bir gün şifanın kokusuna; ayrılık ve bekleyişle ağırlaşan bir emanet, bir gün rahmetin kapısına dönüşebilir.
Bu yüzden ikinci cilt, okuru yalnızca acının ağırlığıyla değil, acının Allah’ın rahmetiyle nasıl başka bir anlama kavuşabileceği ihtimaliyle de karşı karşıya bırakır. Gömlek, burada yalnızca bir nesne değildir; insanın hayatında anlamı değişen, acıdan şifaya, yalandan hakikate, ayrılıktan kavuşmaya doğru yürüyen bütün sembollerin adıdır.
Her Kuyudan Yusuf Çıkmaz – II. Cilt, okura şunu hatırlatır: İnsan yalnızca başına gelenlerle değil, başına gelenlerden sonra neye dönüştüğüyle sınanır. Kuyuya düşmek bir imtihandır, fakat kuyudan çıktıktan sonra kalbi zehre teslim etmemek daha büyük bir imtihandır. Zindanda beklemek ağırdır, fakat beklerken merhameti kaybetmemek daha ağırdır. Güce ulaşmak büyük bir dönemeçtir, fakat gücü intikama değil adalete emanet etmek çok daha derin bir ahlâk ister.
Bu eser, okurun kendi hayatında şu soruları sormasını ister: Ben zindanda beklerken neyi çürüttüm, unutulduğumda kalbimi neyle besledim, iftiraya uğradığımda dilimi nasıl korudum, elime güç geçtiğinde geçmişi nasıl taşıdım, kırdığım kapıların önüne geldiğimde mahcubiyeti tanıyabildim mi, bana dönenleri hakikatten kaçmadan fakat zehri de büyütmeden karşılayabildim mi ve yıllarca taşıdığım gömleğin bir gün şifa kokusuna dönüşebileceğine inanacak kadar Allah’ın rahmetine tutunabildim mi?
Bu kitap, okuru başkalarının hikâyesini yargılamaya değil, kendi kalbini, kendi bekleyişini, kendi gücünü, kendi affını ve kendi iç kuyusunu Allah’ın huzurunda yeniden tartmaya çağırır.
Bu ikinci ciltte iffetin yalnızca bedeni değil, insanın bütün varlık onurunu ilgilendiren derin bir haysiyet meselesi olduğu; iftiranın masumiyetin gürültü karşısındaki yalnızlığına dönüştüğü; zindanın insanı uzun bekleyişlerle içten yonttuğu; unutulmanın kalbi çürütmeden taşınması gereken ağır bir imtihan olduğu; rüya yorumlamanın görünenin altındaki hakikati okuma hikmeti taşıdığı; Mısır’ın başarı değil güç imtihanı olduğu; kıtlık yıllarının depolardan önce kalplerin açlığını ortaya çıkardığı; bağışlamanın zulmü meşrulaştırmak değil, insanın içindeki zehri taşımaktan vazgeçmesi olduğu ve gömleğin finalde şifa kokusuna dönüşebileceği anlatılır.
İffet, zindan, Mısır, dönüş ve şifa, bu kitapta yalnızca kıssanın durakları olarak değil, insanın kendi hayatındaki en ağır ahlâk sınavlarını okuyabileceği derin aynalar olarak yer alır.
Her kuyu insanı aşağı indirir; fakat asıl insan, zindanın uzun gecelerinde neyi çürütmediğiyle, Mısır’ın parlak makamlarında neyi satmadığıyla, kendisine muhtaç dönenlerin karşısında hangi zehri yutmadığıyla ve yıllarca kan, iftira, hasret ve bekleyiş taşıyan gömleği sonunda şifanın kokusuna çevirecek kadar Allah’ın rahmetine nasıl tutunduğuyla belli olur.
Bu kitabı, Hz. Yusuf’un (as) Kıssası’nı yalnızca kuyuya atılan bir çocuğun dramı olarak değil, insanın iffet, iftira, zindan, bekleyiş, güç, adalet, bağışlama, şifa ve içsel yüzleşme yolculuğu olarak okumak isteyen herkes okuyabilir.
Aynı zamanda bu eser, haksızlık karşısında haysiyetini korumaya çalışan, bekleyişin insanı nasıl yorduğunu bilen, unutulmanın kalpte açtığı sessiz yarayı tanıyan, gücün insanı nasıl sınadığını düşünen, affetmenin ne olduğunu ve ne olmadığını derinlemesine anlamak isteyen, edebî dili güçlü ve manevî derinliği olan metinler arayan okurlar için hazırlanmış yoğun bir iç yolculuktur.
Eğer insanın yalnızca karanlıkta değil, aydınlığa çıktığında da sınandığını; yalnızca mağdurken değil, güçlü olduğunda da gerçek yüzünü gösterdiğini; yalnızca affedilmeye ihtiyaç duyduğunda değil, affetme imkânı eline geçtiğinde de kalbinin tartıldığını düşünüyorsanız, bu kitap sizin için yalnızca okunacak bir eser değil, uzun süre taşınacak bir vicdan aynası olacaktır.
Her Kuyudan Yusuf Çıkmaz – II. Cilt, yalnızca okunacak bir kitap değil; insanın kendi zindanını, kendi bekleyişini, kendi güç imtihanını, kendi affedemediği yerleri, kendi içinde taşıdığı zehri ve bir gün şifaya dönüşmesini umduğu gömleğini yeniden düşünmesi için açılmış derin bir vicdan kapısıdır. Bu kapıdan içeri giren okur, Hz. Yusuf’un (as) Kıssası’nda yalnızca geçmiş zamanların büyük bir peygamber imtihanını değil, kendi hayatının ertelenmiş yüzleşmelerini, unutulmuş yaralarını ve hâlâ şifa bekleyen mahrem alanlarını bulacaktır.
Çünkü bazı kitaplar yalnızca okunmaz; insanın içindeki zindanın kapısını yoklar, gücün karşısında saklanan nefsi açığa çıkarır, affedemediği yaraların etrafındaki zehri gösterir ve okuru kendi kalbinde şifa taşıyan gömleğin kokusunu aramaya davet eder. Her Kuyudan Yusuf Çıkmaz – II. Cilt, işte böyle bir iç arınma ve yüzleşme kitabıdır.
