Kerb-ü-Belâ – 1. Cilt, yalnızca İslam tarihinin en hazin kırılmalarından birini anlatan bir eser değil; hakikatin iktidar karşısında nasıl yalnız bırakıldığını, nübüvvet çizgisinin saltanat fikriyle nasıl kuşatıldığını, ümmetin kalbinde açılan yaranın nasıl asırlar boyunca kabuk bağlamadan taşındığını ve en önemlisi de Kerbela’nın neden yalnızca geçmişte yaşanmış bir facia değil, her çağda farklı yüzlerle yeniden kurulan bir imtihan olduğunu gösteren ağır, hüzünlü ve sarsıcı bir yüzleşme metnidir. Bu eser, okurunu kuru bir tarih bilgisine değil, tarihin içinden yükselen büyük bir ahlâkî muhasebeye çağırır; çünkü Kerbela, yalnızca bir çölün ortasında susuz bırakılmış birkaç bedenin değil, aynı zamanda adaletin, sadakatin, emanetin, vicdanın ve Nebevî çizginin hangi eşikte boğazlandığının da adıdır.
Bu kitabın en güçlü tarafı, Kerbela’yı donmuş bir matem sahnesi olarak ele almamasıdır. Çünkü burada anlatılan şey, yalnızca gözyaşıyla hatırlanacak bir trajedi değil; öncesiyle, sebepleriyle, siyasal ve toplumsal arka planıyla, aşiret ve kabile mantığıyla, fitnenin nasıl büyüdüğüyle, mülk tutkusunun nasıl dini gölgelediğiyle ve taraftarlık gömleğinin insanı nasıl hakikatten kopardığıyla birlikte okunması gereken çok katmanlı bir büyük kırılmadır. Bu yüzden Kerb-ü-Belâ – 1. Cilt, Kerbela’yı dört beş saatlik bir acı tablosuna indirmeyi reddeder; aksine onu, Hz. Osman döneminden itibaren büyüyen kargaşanın, Hz. Ali döneminde derinleşen fitnenin, ümmetin içine sızan saltanat hırsının ve nihayet Nebevî emanetin siyasî hesaplara kurban edilmesinin doruk noktası olarak önümüze koyar. Okur, sayfalar ilerledikçe bir olayla değil, büyük bir zihniyet yarılmasıyla karşı karşıya olduğunu fark eder.
Eserde hissedilen temel tez son derece nettir: Kerbela’yı kavramadan bugünkü İslam hezeyanını anlamak mümkün değildir. Çünkü burada asıl mesele, Hz. Hüseyin’in şahsında temsil edilen hak çizgisi ile Yezidî karakterde cisimleşen saltanat mantığı arasındaki ayrımın doğru okunmasıdır. Kitap, bu ayrımı yalnızca tarihî bir saflaşma olarak sunmaz; onu çağlar üstü bir ahlâk terazisine dönüştürür. Böylece Kerbela, yalnızca “orada ve o gün” yaşanmış bir hadise olmaktan çıkar; zulmün karşısında susulan, gücün haklılıktan üstün tutulduğu, tarafgirliğin vicdanın önüne geçtiği, hakikatin çıkar uğruna eğilip büküldüğü her yerde yeniden kurulmaya devam eden büyük bir imtihan olarak belirir. Tam da bu nedenle eser, okura sadece geçmişi öğretmekle yetinmez; onun bugünkü safını, bugünkü suskunluğunu, bugünkü taraftarlığını ve bugünkü vicdanını da sorgulatır.
Kitabın derinliği bir başka noktada daha belirginleşir: Eser, Kerbela’yı yalnızca “mazlum–zalim” ikiliğine yaslanan düz bir anlatı içinde bırakmaz; bu trajedinin etrafına örülen rivayet, menkıbe, tarafgirlik ve ideolojik kullanım biçimlerini de dikkatle tartışır. Böylece Hz. Hüseyin’i yalnızca ağlanacak bir figüre, Yezid’i de yalnızca tarihî bir lanet nesnesine dönüştüren kolaycılığın ötesine geçerek, hak ile batıl savaşının nasıl sürekli yeni kılıklar giydiğini, tarihin nasıl çoğu zaman duygular üzerinden okunup aklın ve ferasetin nasıl devre dışı bırakıldığını gösterir. Bu tavır, eseri sadece duygusal değil, aynı zamanda fikrî bakımdan da güçlü kılar; çünkü okur burada yalnızca üzülmeye değil, düşünmeye, parçaları birleştirmeye, bugünkü ayrışmaları o tarihten süzülerek gelen zihniyet devamlılığı içinde görmeye çağrılır.
Kerb-ü-Belâ – 1. Cilt, aynı zamanda mülk ile hakikat arasındaki kadim gerilimin romanı gibidir. Çünkü burada bir tarafta vahyin rahmet ve adalet çizgisi, diğer tarafta baş olma, hükmetme, sahip olma ve kutsalı iktidarın gölgesinde yeniden tarif etme arzusu vardır. Eser, İslam’ın doğuşundaki asli yönelimin kölelerin, yoksulların, mazlumların, dışarıda bırakılmışların ve alttakilerin sesi oluşuna dikkat çekerken; bu sesin zamanla nasıl saltanat hevesinin, kabile mantığının ve siyasal hesapların gölgesinde boğulduğunu da görünür kılar. Bu nedenle Kerbela, yalnızca bir aile trajedisi yahut tarihî bir hesaplaşma değil; nübüvvet çizgisinin mülk sevdası tarafından kuşatılmasının ve ümmetin o eşikte büyük bir imtihanı kaybetmesinin adıdır. Eserin taşıdığı asıl sarsıcı yük de tam burada belirir; çünkü o, bize Kerbela’nın yalnızca kimlerin öldüğüyle değil, hangi hakikatin nerede yaralandığıyla anlaşılabileceğini hatırlatır.
Bu kitapta acı, yalnızca ağıt üretmek için kullanılmaz; bilakis idrak üretmek için derinleştirilir. Çölde susuz kalan bedenlerden, kundaktaki çocukların bağrına saplanan günahkâr oklardan, şehitlerinin bedenine çölün kumlarını süren annelerin zemzem bakışlarından, Nebevî emanetin başına gelen o büyük zillet karşısında insanın yüreğine çöken karanlıktan söz edilirken; bütün bu sahneler okuru yalnızca duygusal bir sarsıntıya değil, çok daha ağır bir soruya götürür: Hakikatin safında olmak ne demektir ve insan bu bedeli ödemeye gerçekten hazır mıdır? İşte bu nedenle Kerb-ü-Belâ – 1. Cilt, okurun gözlerini yaşartmak için değil, onun vicdanına uzun süre çıkmayacak bir ağırlık bırakmak için yazılmış gibidir.
Eserin belki de en çarpıcı tarafı, tarafsızlık iddiasının çoğu zaman hakikat karşısında bir kaçış olduğuna dair yaptığı güçlü vurgudur. Çünkü Kerbela, insanın “ben ne Hüseyin olurum ne Yezid” diyerek kenarda kalabileceği bir hadise değildir; o, her çağda insanı safını seçmeye zorlayan büyük bir imtihan meydanıdır. Kitap, bu hakikati yalnızca tarihî malzeme ile değil, ahlâkî bir zorunluluk duygusuyla da hissettirir. Böylece okur, Kerbela’yı yalnızca öğrenen biri olarak değil; kendi çağının, kendi toplumunun, kendi inanç çevresinin ve kendi vicdanının içinde hangi çizgiye daha yakın durduğunu sorgulayan biri olarak metinden çıkar. Bu nedenle eser, kapandığında bir tarih çalışmasının bitmişlik hissini vermez; aksine, okurun içinde yeni başlamış bir muhasebenin sessiz uğultusunu bırakır.
Sonuç olarak Kerb-ü-Belâ – 1. Cilt, tarihte yaşanmış bir trajediyi bugünün kalbine taşıyan, Kerbela’yı menkıbeleştiren bulanıklığı dağıtarak onu yeniden hak, adalet, emanet, sadakat ve direniş ekseninde düşünmeye çağıran güçlü bir eserdir. Bu kitap, Kerbela’yı yalnızca anmanın yetmeyeceğini, onu anlamadan bugünkü parçalanmışlığı, bugünkü mezhepsel sertliği, bugünkü siyasal körlüğü ve bugünkü İslam hezeyanını çözemeyeceğimizi ısrarla haykırır. Ve belki de tam bu yüzden, son sayfa kapandığında okurun elinde yalnızca bir tarih bilgisi değil; göğsünde ağır bir sızı, zihninde uzun bir hesaplaşma ve kalbinde şu yakıcı hakikat kalır: Kerbela, geçmişte olmuş bitmiş bir acı değil; hakikatin her çağda yeniden sınandığı kanlı ve diri bir vicdan meydanıdır.
