Birinci Kısım
İnsanın İçinde Büyüyen Firavun
Firavun’un yalnız tarihî bir şahsiyet değil, insanın içinde büyüyebilen bir iktidar gölgesi olduğu; nefsin kendi tahtını kurduğu yerde kalbin nasıl esir düştüğü anlatılır.
Her Firavun Önce İçimizde Büyür, Hz. Musa (as) ile Firavun kıssasını yalnızca tarihin eski zamanlarında yaşanmış bir iman, zulüm, mucize ve kurtuluş hadisesi olarak değil; insanın kendi içinde büyüttüğü iktidar arzusunu, hakikate karşı direncini, nefsini ilahlaştırma eğilimini, gücü emanet değil mülk sayma hastalığını, uyarıya rağmen değişmemekte ısrar eden iç karanlığını ve sonunda kendi kalbinde boğulduğu Kızıldeniz’i anlamak için kurulmuş büyük bir iç muhasebe kitabı olarak ele almaktadır.
Bu eser, Firavun’u yalnızca saraylarda, tahtlarda, ordularda, emirlerde, zulüm düzenlerinde ve tarih kitaplarında aramaz; insanın kendi evinde, kendi dilinde, kendi öfkesinde, kendi haklılık iddiasında, kendi kırdığı kalplerin karşısında, kendi gücünü kötüye kullandığı küçük alanlarda, kendi nefsini sorgulatmadığı noktalarda ve kendi içindeki “ben bilirim, ben hükmederim, ben istersem olur” karanlığında da arar.
Her Firavun Önce İçimizde Büyür, Hz. Musa (as) kıssasını klasik tefsir iddiasına girmeden, Kur’ânî vakarı, peygamber edebini, vahyin ciddiyetini ve kulluk hassasiyetini koruyarak; fakat insan psikolojisi, aile ilişkileri, liderlik, iktidar, özgürlük, zulüm, korku, büyülenmiş toplumlar, sahte ilahlar, suskun kalabalıklar, hakikat karşısında kibir, mazlumun duası, denizin yarılması, içsel hicret ve kalbin özgürleşmesi gibi çağdaş yaralarla birlikte okur.
Kitabın ilk kapısı, Firavun’un yalnız Mısır’ın saraylarında değil, insanın kendi benliğinde, kendi küçük iktidar alanlarında, kendi sorgulanmazlık arzusunda ve nefsini hakikatin yerine koyduğu her yerde yeniden doğduğunu anlatır.
İnsan kendisini sorgulanmaz gördüğü, başkasının hakkını kendi isteğine feda ettiği, gücünü emanet değil mülk saydığı ve hakikatin karşısında eğilmek yerine hakikati kendi isteğine eğmeye çalıştığı anda, içindeki Firavun’un ilk nefesi duyulmaya başlar.
Nefis kendi tahtını kurduğunda insan kendi arzusunu ölçü, öfkesini hüküm, menfaatini adalet, korkusunu güvenlik, kibrini vakar ve üstünlük duygusunu hakikat sanabilir; bu yüzden kalbin sarayı yıkılmadan insan gerçekten özgürleşemez.
Bu kitapta saray yalnız fizikî bir mekân değil, insanın etrafında kurduğu dalkavuk çevre, alkış duvarı, çıkar ilişkileri, kendisine acı hakikati söylemeyen yakınlar ağı ve gerçeğin içeri girmesini engelleyen sahte dokunulmazlık alanı olarak da ele alınır.
Her alkış insanı hakikate yaklaştırmaz; beğeni, takipçi, unvan, makam, kalabalık desteği ve görünür güç insanı haklı yapmaz, yalnızca nefsin kendisini daha kolay aldatabileceği geniş bir sahne kurabilir.
Emreden dilin kaybettiği merhamet, kalbin Firavunlaşmasının ilk görünen işaretlerinden biridir; çünkü insan sürekli buyuran, aşağılayan, susturan ve başkasının varlığını kendi iradesine bağlayan bir dile alıştığında, artık karşısındaki insanı emanet değil, hükmedilecek alan olarak görmeye başlar.
Firavun’un yalnız tarihî bir şahsiyet değil, insanın içinde büyüyebilen bir iktidar gölgesi olduğu; nefsin kendi tahtını kurduğu yerde kalbin nasıl esir düştüğü anlatılır.
Güç, makam, servet, itibar, çevre, alkış, emir verme alışkanlığı ve insanın kendi etrafında kurduğu sahte dokunulmazlık alanı, ahlâkî bir imtihan olarak işlenir.
Hz. Musa’nın (as) doğumu, çocukların öldürülmesi, annenin korkusu, nehre bırakılan emanet, sarayda büyüyen kader ve zulmün kendi sonunu hazırlaması sembolik bir derinlikle ele alınır.
Pişmanlık, Medyen, kuyu başında başlayan yeni sayfa, güç ve edep, sürgünde olgunlaşma ve insanın çağrılmadan önce içerde hazırlanması anlatılır.
Tûr tecrübesi, ateş, vahiy, ayakkabılarını çıkarmak, asa, dil düğümü ve Harun desteği, insanın hakikatle baş başa kaldığı iç zirve olarak işlenir.
Korkuya rağmen yürümek, hakikati zalimin yüzüne söylemek, Firavun’a bile yumuşak sözle gidilmesi emri, tebliğ edebi ve zulme karşı insan kalmak derinleştirilir.
Firavun düzeninin yalnız bir kişiden ibaret olmadığı; büyücüler, danışmanlar, alkışlayan kalabalıklar, korkuyla susanlar ve hakikati görünce değişenler üzerinden toplum psikolojisi anlatılır.
Zulümden çıkan insanın içinde kalan kölelik alışkanlıkları, şikâyet dili, mucizeye rağmen nankörlük ve özgürlüğün ahlâkî sorumluluğu işlenir.
Arkada Firavun, önde deniz, “Rabbim benimledir” güveni, mucize, geçiş, boğulma ve insanın kendi Kızıldeniz’i üzerinden teslimiyetin en çıplak eşiği kurulur.
İnsan kendi içindeki Firavun gölgesini tanımaya, içsel hicrete, tövbeye, emanet bilincine, özgürleşmeye ve Musa’nın yoluna doğru yürümeye çağrılır.
Bu kitapta Hz. Musa’nın (as) doğumu, Firavun’un çocukları hedef alan korkusu, annenin kalbindeki teslimiyet, nehre bırakılan emanet ve sarayda büyüyen kader üzerinden okunur; çünkü zulüm çoğu zaman masumiyetten, gelecekten ve Allah’ın takdirinden korkar.
Bir annenin çocuğunu suya bırakması sıradan bir terk ediş değil, bütün sebepler tükendiğinde Allah’ın emrine sığınmanın en ağır ve en mahrem hâllerinden biridir.
Tûr bu eserde yalnız coğrafi bir mekân değil, insanın hayatında hakikatle baş başa kaldığı, kaçamayacağı, susamayacağı, kendisini kandıramayacağı ve ilahî çağrının kalbine dokunduğu derin bir eşik olarak anlatılır.
“Ayakkabılarını çıkar” emri, insanın kutsal bir çağrıya yaklaşırken nefsin kirini, dünyanın tozunu, kibrin ağırlığını ve alışılmış güvenliklerini eşikte bırakması gerektiğini hatırlatan güçlü bir iç semboldür.
Asa, insanın sıradan gördüğü imkânların Allah’ın emriyle bambaşka bir anlam kazanabileceğini gösterir; insan elindekini küçümsememeli, fakat elindekini kendi kudretinin kaynağı da sanmamalıdır.
Firavun’un karşısına çıkmak yalnız tarihî bir hadise değil, insanın kendi korkularının, bağımlılıklarının, iktidar sahiplerinin, aile içi baskıların, toplumsal suskunlukların ve içindeki tahakküm arzusunun karşısına çıkmasıdır.
Gerçek cesaret korkmamak değil, Allah’ın çağrısı geldiğinde korkuya teslim olmamaktır; bu yüzden Hz. Musa’nın korku beyanı, korkusuzluk gösterisi değil, Allah’a güvenerek korkuya rağmen yürüme ahlakıdır.
Bu kitapta Firavun düzeni yalnız bir kişinin zulmü olarak değil; onu alkışlayan, ondan korkan, ondan nemalanan, susan, görmezden gelen ve hakikati kendi rahatına tehdit sayan kalabalıklarla ayakta duran geniş bir karanlık düzen olarak ele alınır.
Büyücüler, hakikati mesleğe, bilgiyi gösteriye, algıyı güce ve mahareti iktidarın aracına çeviren insan tipinin sembolüdür; fakat hakikati görünce dönebilme cesaretinin de kapısını açarlar.
Dün yanlış yerde duran insanın bugün hakikati gördüğünde dönebilmesi, rahmetin büyük kapılarından biridir; bu sebeple kitap, insanı geçmişte durduğu yerle mahkûm etmek yerine, hakikati gördüğünde nasıl bir cesaret göstereceğiyle yüzleştirir.
Eser yalnız Firavun eleştirisiyle kalmaz; zulümden çıkan insanın içinde kalan kölelik alışkanlıklarını, şikâyet dilini, mucizeye rağmen nankörlüğü ve özgürlüğün ahlâkî sorumluluğunu da anlatır.
Kölelik sadece zincirde değil, alışkanlıkta da yaşar; insan dış baskıdan kurtulsa bile iç korkularından, eski bağımlılıklarından, şikâyet alışkanlığından ve kölelik psikolojisinden hemen kurtulamayabilir.
Buzağı hadisesi, insanın görünmeyen hakikate sabredemeyip elle tutulur, gözle görülür, tüketilebilir, taşınabilir ve kontrol edilebilir sahte ilahlar araması üzerinden çağın para, beden, teknoloji, şöhret, lider, ideoloji ve benlik putlarıyla birlikte okunur.
Arkada Firavun, önde deniz, insanın hayatında geri dönüşün mümkün olmadığı, ileri gidişin imkânsız göründüğü, geçmişin baskısı ile geleceğin belirsizliği arasında sıkıştığı en çıplak iman eşiğidir.
“Rabbim benimledir” güveni, bütün sebepler kapandığında Allah’ın yakınlığına sığınmanın adıdır; teslimiyet çaresizliğin değil, Allah’ın kudretine güvenmenin dilidir.
Kitabın son kısmı, insanın kendi içindeki Firavun gölgesini tanıması, içsel hicret, tövbe, emanet bilinci, yumuşak söz, özgürleşme ve Musa’nın yoluna doğru yürüme imkânı etrafında kurulur.
İnsan bazen bir şehirden değil, bir alışkanlıktan, bir korkudan, bir iktidar dilinden, bir bağımlılıktan, bir kibir biçiminden, bir sahte güvenlikten ve kendi içindeki Mısır’dan çıkmak zorundadır.
Kalpteki putlar kırılmadan denizler yarılmaz; insanın içindeki sahte ilahlar, kontrol arzusu, görünür güvenlikler, para, unvan, güç, beğeni, ideoloji, aile baskısı, eski alışkanlıklar ve nefsin tahtı kırılmadan hakiki çıkış eksik kalır.
Her Firavun Önce İçimizde Büyür, yalnız dışarıdaki zalimlere öfkelenip kendi içindeki küçük iktidar alanlarını görmeyen, ailesinde, dilinde, öfkesinde, makamında, sosyal çevresinde, alkış ihtiyacında, haklılık iddiasında ve uyarıya kapalı tarafında Firavunî gölgeler taşıyabileceğini fark etmek isteyen herkese seslenmektedir.
Bu eser, okurunu yalnız Firavun’a öfkelenmeye değil, kendi içinde büyüyen küçük Firavunları tanımaya; kendi hayatında susturduğu Musa çağrısını duymaya; kalbindeki sarayları, putları ve sahte güvenlikleri sorgulamaya; kendi Kızıldeniz’inin önünde korkuya değil Allah’a güvenmeyi öğrenmeye çağırır.
Her Firavun Önce İçimizde Büyür, tamamlandığında yalnız Hz. Musa (as) ve Firavun kıssası üzerine kaleme alınmış bir anlatı olarak değil; insanın kendi içindeki iktidar arzusunu, putlarını, korkularını, kölelik alışkanlıklarını, saraylarını, buzağılarını, Kızıldenizlerini ve hakikate direnen iç karanlığını görmesini sağlayan büyük bir vicdan kitabı olarak okurun karşısına çıkacak, her Firavun’un önce içimizde büyüdüğünü fakat her Musa’nın da önce kalpte uyanabileceğini hatırlatacaktır.
